Berati thenie te arta

Për të shkuar në Berat nuk ka rrugë. Është një qytet mysliman, në të hyrë të një gryke të lumit Apsus (Osumi – shën. im) dhe për të mbërritur atje që nga Vlora duhen 15 orë me kalë. Pothuajse s’ka rrugë dhe qyteti është i besimit mysliman. Minaret e tij duken që larg e ngado zotërojnë shtëpi të bardha me kopshte.

Në portat e qytetit, pasi lë varrezat e vjetra, në qendër gjen pazarin. Aty takon haxhiun” me rroba jeshile dhe hoxhën me tyrben në kokë, si dhe ushtarakë e funksionarë turq.

Aty–këtu ka dhe gegë e vlleh, apo tregtarë nga kjo zonë bizantine e Belgradit të Mesjetës. Atje u prita nga Anthim Aleksudhi, mitropoliti i një dioqeze të madhe, një peshkop ortodoks dhe një prelat i shkëlqyer, me shumë kulturë. Ai i ishte kushtuar arkeologjisë dhe ishte anëtar i Sillogut të Kostandinopojës.

Kur flasin për të, përmendin gjithnjë epitetin “Miku i artit” dhe ai e ka merituar këtë. Anthimi ka gjetur në Berat dhe një numër hebrenjsh që i pikas nga kapuçi i zi në kokë. Por popullsia, si dhe gjuha është shqiptare.

Qyteti lart është i rrethuar nga një mur bizantin gjysmë i rrënuar, ku s’ka asnjë dyqan apo xhami. Atje gjendet shtëpia e peshkopit dhe e shenjtërisë së tij mitropolitit. Të gjithë njerëzit janë ortodoksë. Zbrita në lagjen e Kalasë dhe mora ...