Njeqind e njembedhjete haiku

Ylli Demneri*

Për poezinë japoneze haiku nuk kisha asnjë dijeni para ardhjes sime në Francë. Kanë qenë vitet ’90. Dilja nga një vend që për gati një gjysmë shekulli i kishte prerë pothuajse të gjitha lidhjet me botën. Isha i etur për të njohur, për të zbuluar. Dhe zbulimet do të ishin të shumta.

Do të duhej të zbuloja Roland Barthes-in dhe më pas librin e tij “L’empire des signes”, për t’u njohur me haikun. Sot, pas njëzet e shtatë vitesh, mendoj se kam qenë me fat që këtë poezi e zbulova duke lexuar tekstin e tij fin e inteligjent. “Çka zhduket tek haiku, janë dy funksionet themelore të shkrimit tonë klasik (mijëvjeçar); nga njëra anë, përshkrimi (.... i zbukuruar me domethënie, mësime, tregues në zbulimin e një vërtete a të një ndenje...) dhe nga ana tjetër, përkufizimi”, - shkruan ai mes të tjerash. Dhe menjëherë u gjenda në një ostmozë emocionale dhe estetike:

Fryn veriu

Macet picërrojnë

Sytë

(Basho)

Dhe, që prej atij çasti, fillova të interesohem për këtë formë të veçantë poetike që ka aftësinë të nxjerrë në pah thelbin e një subjekti dhe natyrën e përkohshme të ekzistencës së tij. Me një thjeshtësi prekëse. Pak nga pak, biblioteka ime do të mbushej me librat e klasikëve japonezë si Basho, Issa, Buson, Shiki e shumë haikistë të tjerë të periudhave të ndryshme. Që kur nisesha për ti blerë në librari, përgatitesha si për një takim që fillonte me një lloj shkëputje nga bota. Thellë – thellë, ky është një takim me veten. Me vetminë e poetëve dhe tënden.

Por do të kalonin shumë vite nga ai takim i parë, që unë të guxoja të shkruaja haikut e para. Dhe kjo erdhi natyrshëm. Pa asnjë sforcim. Me sa duket, u deshën njëzet e pesë vjet për të mprehur vështrimin, atë vështrim të veçantë, i domosdoshëm për të kapur, me shpejtësinë e një shkrepjeje aparati fotografik, atë që perceptojmë nëpërmjet shqisave.

Kjo poezi mbetet ende jo shumë e njohur në Shqipëri. Ndaj, para se të vendosja për ta botuar këtë libër, shpesh më ka kapur shqetësimi se a do të gjjë lexues, a do të ndodhë ai “takimi i lumtur” që kishte ndodhur me mua?

Nëse ndodh, do ndihesha i lumtur të ndaja me lexuesit këto çaste të pakthyeshme – që zgjasin sa rënia e një petaleje, - të cilat shumë prej nesh mund t’i kenë përjetuar, por që nuk i kanë shënuar e, ndoshta, nuk ia kanë shprehur askujt.

*Marrë nga parathënia e librit “Njëqind e njëmbëdhjetë haiku”