Shqiptaret - Kronike e nje filoheleni

Në këtë libër Xhorxh Finlej jep një përshkrim të hollësishëm të pranisë dhe të jetës shoqërore të shqiptarëve në Greqinë qendrore në mesin e shekullit të nëntëmbëdhjetë. Jep shembuj të trimërisë së rallë të suliotëve. Bën një biografi të përmbledhur të Ali Pashë Tepelenës duke përfshirë luftën kundër suliotëve dhe gjithë bëmat e tij deri ne luftën e fundit kundër Sulltanit.

Finlej thotë: Ai kishte kohë që vërtiste projekte rebelimi në mendjen e tij dhe koha dukej e favorshme për të shpallur pavarësinë. Ali Pasha i Janinës ishte njëri nga ata që gabuan në vlerësimin e personalitetit të sovranit të tij.

Ai flet për prejardhjen ilire të shqiptarëve, përshkruan shumë tipare të jetës shqiptare të mesit të shekullit të nëntëmbëdhjetë në Shqipëpri dhe më gjerë.

Lexojeni këtë libër në se doni të dini,

kufijtë e vërtetë të Arbërit, shtrirjen e saktë të racës shqiptare në ato zona që sot shtrihet shteti grek dhe më gjerë, pa llogaritur Epirin, sepse për Xhorxh Finlej-n dhe për të gjithë studiuesit e kohës dhe personalitetet që e vizituan; dhe për vetë grekët e asaj kohe, Epiri quhej Shqipëri;

për lavdinë legjendare që gëzonte trimëria e shqiptarëve në të gjithë Perandorinë Osmane dhe më gjerë në shekujt e tetëmbëdhjetë dhe nëntëmbëdhjetë;

për historinë, trimërinë, taktikën e luftës së Suliotëve që “fatkeqësish, u kopjua nga udhëheqësit jo-ushtarak të revolucionit grek”, për strukturën e “shtetit suliot”, për arsyet që i detyruan të luftonin në krah të armikut të tyre, Ali Pashës, dhe për arsyet që i bënë të luftonin për revolucionin grek ndonëse ata “nuk i hante meraku për lirinë e grekëve”;

pse fustanella “veshja e shqiptarëve të Jugut” u kopjua në fillim nga armatolët grekë dhe më vonë nga të rinjtë grekë;

historinë e priftit enigmatik dhe trim të Sulit;

për gjykimin e gabuar që të gjithë konsujt perëndimorë dhe vetë Ali Pasha patën për Sulltan Mahmudin e dytë, gjë që i kushtoi jetën Ali Pashës dhe bijve të tij “të pavlerë”;

për historinë tragjike të Frosinës së bukur, për historinë e Ignatiusit të famshëm të Artës dhe për historinë peshkopit të ndrojtur të Grevenasë, e për shumë fakte të tjera lexojeni këtë libër në shqip, të titulluar “Shqiptarët” apo në anglisht të titulluar “The Albanians”.

Në këtë të fundit, për të ndihmuar lexuesin, përveç 53 shënimeve në fund të faqes, është përfshirë një fjalor me fjalë të nxjerra nga ky libër në variantin paperback dhe një hartë e Greqisë së asaj kohe me emrat e krahinave, fshatrave dhe të qyteteve që përmend Finlej kur përshkruan shtrirjen e racës shqiptare në shtetin grek të mesit të shekullit të nëntëmbëdhjetë. (Vetë Finlej thotë: Shtrirjen hapësinore të zonave të vendit që banohen nga raca shqiptare do ta pasqyronim shumë më qartë me një hartë….).