Cmim i reduktuar! Studime shqiptare, Mbi gjuhën shqipe Shiko më të madhe

Studime shqiptare, Mbi gjuhën shqipe

Panajot Kupitori, Franz Bopp KOC001

Produkt i ri

Përshkrim i shkurtër

Në këtë vëllim janë përfshirë dy studime me vlera të jashtëzakonshme për gjuhën shqipe: “Studime shqiptare” i arvanitasit, Panajot Kupitorit dhe “Mbi gjuhën shqipe” i Franz Bopp. Tezat që shtrojnë këta autorë provokojnë dhe shtrojnë ide për debate të forta në fushat e historisë dhe gjuhësisë. Ato rikthejnë çështje themelore për prejardhjen e shqipes, prandaj ky libër iu vlen gjithë atyre studentëve, studiuesve dhe të pasionuarve në kërkim të rrënjëve të gjuhës tonë

Më shumë detaje

184 Artikuj

Detaje të librit

Shtëpia Botuese

Infopress
Fletët225
ISBN9789951884037

891 Lekë

-10%

990 Lekë

Share

30 produkte të tjerë nga e njëjta kategori:

Më tepër

Një grup studiuesish të drejtuar nga Dr. Elena Kocaqi, në linjën e kolanës “Klasikët e studimeve shqiptare”, Vepra I, ka sjellë dy studiues pak ose aspak të njohur dhe pranuar në rrethet shkencore dhe akademike. Panajot Kupitori me veprën “Studime shqiptare” dhe Franz Bopp me studimin “Mbi gjuhën shqipe”. Libri është përkthyer nga Altin Kocaqi dhe është mbështetur nga Ministria e Kulturës së Kosovës. Ndërsa arvanitasi Panajoti Kupitori mbron prejardhjen pellagjike të shqipes, Bopp arrin më larg, duke e çuar përtej kësaj periudhe. Sipas themeluesit të gjuhësisë krahasuese historike, lënda e saj lë në hije gjuhët europiane si dhe vetë sanskritishten" . Kjo arritje e Franz Bopp vjen nëpërmjet analizës së ftohtë krahasimtare dhe shkencore të fjalëve simotra që gjuha shqipe ka me gjuhët europiane.

Më poshtë janë hyrjet për dy veprat që janë përfshirë në një vëllim, të përgatitura nga ekipi i Dr. Elena Kocaqi dhe të përkthyera nga Altin Kocaqi.

Parathënie e librit “Studime shqiptare” e Panajoti Kupitori

Arvaniti Panajot Kupitori lindi në vitin 1821 në ishullin e Hydras dhe vdiq në vitin 1881. Ai studioi për filologji në Universitetin e Athinës dhe më vonë punoi si drejtor në disa shkolla. Njëkohësisht njihet edhe si organizatori i hapjes së një shkolle shqipe, në Hydra, në të cilën mësohej dhe shkruhej gjuha shqipe me anë të një abetare që e përgatiti vetë ai.

Vepra që keni në duar titullohet "Studime Shqiptare “Të vërteta historike dhe filologjike rreth gjuhës dhe etnisë Shqiptare " dhe është botuar nga shb ("Tipo grafia tu Mellondas " Athinë 1879)

Kupitori ka ndërmarrë një studim historik që është i një niveli të lartë shkencor. Ai ka shfrytëzuar të gjithë autorët e studiuesit e asaj kohe të cilët shumë pak njihen apo studiohen edhe sot në Shqipëri. Brenda një hapësire shumë të shkurtër - për nga shtrirja vëllimore - fshihet një thesar i çmuar i studimeve albanologjike me detaje shkencore dhe renditje kohore nga më të shkëlqyerat e mundëshme. Si rrjedhojë e kësaj pune të shkëlqyer lexuesi ynë do ta ketë shumë të lehtë të njohë ç'është thënë në botën e dijes për historinë dhe gjuhën e popullit tonë.

Kupitori shquhet për një gjykim të mprehtë dhe të ftohtë akademik në lidhje me botën e shkencës dhe arritjet e saja për historinë dhe gjuhën shqipe.

Në analizë gjuhësore ai sjell edhe tre fjalë ilire; dhe po ashtu ai vlerëson se ekzistojnë shumë fjalë të tjera ilire, por askush nuk është marrë posaçërisht me to.

Pasi shtron, analizon dhe kundërshton, por edhe aprovon teoritë dhe arritjet shkencore të shkruajtura për historinë e gjuhës shqipe deri në kohën e tij, ai sjell edhe mendimin e tij rreth historisë dhe gjuhës shqipe. Mendimi i Kupitorit mund të përmblidhet me pak fjalë kështu:

"Arma më e fortë që kanë shqiptarët për historinë e tyre autoktone është gjuha e tyre". Për të provuar vjetërsinë e gjuhës shqipe ai afron marrëdhëniet e njohura historike që ka pasur populli ynë me gjuhët e popujve të tjerë.

Sipas Kupitorit, "është vërtetuar se bazat treguese të gjuhës shqipe janë: greqishtja, latinishtja, gjermanishtja, frengjishtja, sllavishtja, turqishtja, italishtja, greqishtja e re dhe pellazgjishtja. Në vazhdim, ai analizon mënyrën se si kanë hyrë në gjuhën shqipe fjalët e gjuhëve të këtyre popujve dhe, duke e ndarë materialin, ai vren se çdo gjë tjetër është kalimtare përveç marrëdhënieve të vjetra me pellgun pellazgjik.

Me bazë këto marrëdhënie, ai arrin në përfundimin se gjuha shqipe i përket trungut pellazgjik të kohëve më parë se grekët e latinët të veçoheshin e shquheshin si grekë e latinë. Gjuhën shqipe e do si paragreko-latine, por të të njëjtit grup me grekët dhe latinët. Në këtë pikë, Kupitori i bashkohet mendimit të gjuhëtarëve të mëdhenj si Franz Bopp i cili e do shqipen akoma më të vjetër, apo dhe Demetrio Camarda që e do shqipen si gjuhë paragreke edhe më të vjetër se vetë greqishtja. Ndërsa greqishten e re dhe gjuhën latine ai i quan si gjuhë të prodhuara në kohë të ndryshme kur ato u transformuan duke prodhuar fjalë të reja dhe si rrjedhojë u larguan nga gjeneza pellazgjike të cilën e ruan akoma edhe sot gjuha shqipe.

Vepra e Kupitorit ka rëndësi të studiohet dhe referohet nga historiografia shqiptare e cila ende nuk e njeh atë. Kjo vepër sjell të dhëna që shërbejnë si një orientim për studiuesit e kësaj fushe, por edhe për lexuesit e apasionuar me historinë dhe origjinën e shqiptarëve. Ajo është një gur i çmuar në gjerdanin e shkencës së albanologjisë.

Në fund të kësaj vepre të çmuar, Panajot Kupitori lajmëron se ai ka të gatshme analizën gjuhësore dhe etimologjike me të cilën ai mbron në mënyrë më të gjërë shkencore arritjet e veta.

Kjo vepër njihet si: "Fjalori etimologjik greko-shqiptar"' i cili ka 1226 faqe dorëshkrim. Ky fjalor bazohet në dialektin e Hydrës dhe, po ashtu, përmbledh dialektet toske e gege si dhe nga shqiptarët e Siçilisë. Fjalori i Kupitorit u ble më 1882 nga August Dozon i cili në faqen e parë të dorëshkrimit ka shkruar me dorë shënimin: "Par Panagiotis Koupitoris Manuscrit achete par moi de ses deux soeurs comme ses heritieres Athenes, ce juillet 1882 Aug.Dozon". Por, në vitin 1926, "Istoriki qe Ethnologjiki Eteria tis Elladhos " (DIHEE 9, 1926, f 690) e bleu dorëshkrimin e Kupitorit dhe botimin e tij e mori përsipër "Qendra e Botimeve të Fjalorëve Historik" në Akademin e Athinës, por deri më sot ky gurë i çmuar dhe i veçantë i albanologjisë nuk është njohur ne shkencën tonë.

Veprat e Kupitorit dhe Boppit do të bëhen shumë shpejt librat tuaj më të dashur në fushën e historisë dhe gjuhësisë: si dhe po ashtu, në rrugën e shkencës së albanologjise do të çelin një dritare të lënë në harresë prej kohesh e cila do sjellë mundësi të "reja" në debatin shkencor albanologjik.

Dr. Elena Kocaqi

1)   Marko Bocari "Leksikon tis romailis qe tis arvanitikis aplis" Tito Jochallas. Botimi II Athinë 1993, f. 30

Parathënie e librit “Mbi gjuhën shqipe” e Franz Bopp

Franz Bopp njihet në radhët e shkencës së gjuhësisë europiane si themeluesi i gjuhësisë së krahasuar që ndryshe quhet indo-europianistikë. Shkenca e gjuhësisë europiane, indoeuropianistika, lindi si një nevoje pasi u vu re se në gjuhët europiane dhe në një dialekt të shumerishtes ekzistojnë fjalë të përbashkëta që duhet të vijnë nga e njëjta gjuhë e vjetër.

Pas punimeve fillestare për të renditur lëndën e këtyre fjalëve vijnë dhe punimet shkencore për të renditur vjetërsinë e gjuhëve të mbetura në kontinentin tonë.

Sipas shkencës së gjuhësisë europiane, dikur ka ekzistuar një pellg ku është folur mëma e gjuhëve dhe se nga ky pellg e kanë prejardhjen fjalët e përbashkëta në gjuhët europiane dhe në një dialekt i shumerishtes siç është ai sanskrit që dokumentohet deri pak kohë para greqishtes së vjetër:

Kur shkenca e gjuhësisë europiane kishte arritur në këtë pikë, Franz Bopp, kryen dy punime për gjuhën shqipe, i nisur dhe nga punimet e shumta gjermane në lidhje me vjetërsinë e gjuhës sonë. Këto dy punime janë lënë në harresë, duke shpërfillur kështu, vërejtjet shkencore të babait të gjuhësisë së krahasuar në lidhje me gjuhën shqipe. Emri tij është përmendur kryesisht nga Çabej, por vepra e tij, fatkeqësisht, kurrë nuk e pa dritën e botimit në gjuhën shqipe .

Emri, statura dhe pozita e Bopp në gjuhësinë europiane, e bëjnë atë të konsiderohet si një nga baballarët e kësaj gjuhësie; si dhe si një nga themeluesit e shkencës së gjuhësisë historike. Çdo zhvillim i mëtejshëm në Europë, i referohet Bopp-it si themelues. Për realitetin e shkuar shqiptar, këto merita, e bënin Bopp-in dhe pasuesit e tij "borgjez dhe revizionist", kështu që ai ngeli jashtë fushës studimore të gjuhësisë shqiptare, e cila, siç dihet, mori në konsideratë vetëm studiuesit lindorë.

Ja pse ndryshimi mes Bopp dhe shkencës së gjuhësisë sonë është shumë i madh ndaj dhe rëndësia e botimit të tij merr vlera akoma më të mëdha. Sipas Franz Bopp, "gjuha shqip, për nga lloji dhe lënda e saj, nuk është e njëjtë me gjuhët motra sanskrite të mbetura në kontinentin tonë. Lloji dhe lënda e saj lënë në hije gjuhët europiane si dhe vetë sanskritishten" . Kjo arritje e Franz Bopp vjen nëpërmjet analizës së ftohtë krahasimtare dhe shkencore të fjalëve simotra që gjuha shqipe ka me gjuhët europiane. Nga kjo analizë del se gjuha shqipe, për nga vjetërsia, lë në hije edhe greqishten dhe sanskritishten, të cilat njihen të dyja si gjuhë teknike. Me pak fjalë, kjo do të thotë se lloji dhe lënda e gjuhës shqipe arrin deri tek vjetërsia më e largët e njohurve shkencore të derisotme.

Vlera shkencore e Franc Bopp është e padiskutueshme për aq kohë sa ai mbahet dhe është timonieri i kësaj shkence. Shkenca jonë e gjuhës dhe e historisë së gjuhës nuk mund te injorojë edhe sot e kësaj dite arritjet shkencore të perëndimi pasi në këtë mënyrë ajo jo vetëm që nuk i shërben shkencës, por edhe nuk e ndihmon historishkrimin për të mbështetur teza e lashtësisë sonë në këto troje. Pas dështimit të deshifrimit të Linearit B për ta konsideruar atë gjuhë greke dhe pas arritjeve mosbindëse shkencore për njohjen e gjuhëve më të vjetra, shkenca e gjuhësisë sot, në mënyrë unanime, nuk pranon më asgjë si më të vjetër se sa dorëshkrimet sanskrite të shek V. para  Krishtit; e menjëherë pas tyre, gjuhën klasike greke. Kjo do të thotë se shkencërisht, ne jemi përsëri aty ku e nis Grimm dhe Bopp, ndaj dhe vlera e tij shkencore qëndron dhe sot e gjithë ditës.

Altin Kocaqi

 

Të dhëna

Lloji i botimitHard Copy
Fletët225
ISBN9789951884037
Sh. Bot.Infopress
RedaktoriEngjëll Gishti
V. Bot2016
VendodhjaPrishtinë
GjuhaShqip
Tipi i publikimitLibër
Grupmoshambi 18 vjeç
StatusiI ri
Numri i botimeveI parë
Përmasat21x14
PërkthyesiAltin Kocaqi